->->->naar publicaties/Veröffentlichungen

->->->naar homepage/zurück zur Startseite

Uitgelicht: toelichting op de Mann-boeken

Im Blickpunkt: hinweise auf die Bücher Mann

In het voorjaar van 2009 werd er samen met Aspekt begonnen aan een biografie over Thomas Mann, met als titel 'Schrijverschap tegen de vergankelijkheid'. Het bijzondere was namelijk dat, hoewel het werk van Thomas Mann in Nederland kan rekenen op een schare bewonderaars, er nog geen biografie in het Nederlands voor een breed publiek voorhanden was. Het materiaal over Thomas Mann is gigantisch: meestal gaat het echter om studies in het Duits en om specialistische studies.

De biografie die in het najaar van 2010 verscheen kan doorgaan voor een goede inleiding op het leven en werk van Thomas Mann, (1875 Lübeck - 1955 Zürich). Voortaan kunnen fans van 'De Buddenbrooks', 'De Toverberg', 'Doctor Faustus' en 'Dood in Venetië' beschikken over een toegankelijke levensbeschrijving van de grote auteur en Nobelprijswinnaar van de 20e eeuw.

Bijna vanzelfsprekend voert belangstelling voor het leven en werk van Thomas Mann naar Lübeck, de Hanzestad in Noord-Duitsland waar hij opgroeide. Hier bevindt zich 'Het Buddenbrookhaus', een museum en onderzoekscentrum in de voormalige patriciërswoning van de grootouders van Thomas Mann.'Het Lübeck van De Buddenbrooks' is een weerslag van een reis naar de geboorteplaats van Thomas Mann, dit aan de hand van zijn grote ontwikkelingsroman, die hij baseerde op zijn eigen familiegeschiedenis.

Verdiept men zich in het leven en werk van Thomas Mann, dan wordt langzaam maar zeker een studie naar het leven van zijn vier jaar oudere collega-schrijver en broer Heinrich Mann onontkoombaar. We komen zijn naam regelmatig tegen in de correspondenties die Thomas Mann met velen voerde en last but not least in zijn dagboeken. Er waren grote conflicten tussen de twee, die vroegen om het perspectief hierop vanuit Heinrich Mann.

De biografie 'Het goede in de mens', is geschreven als inleiding op het leven en het werk van Heinrich Mann, die we niet kunnen begrijpen als we niet meer over hem te weten kunnen komen dan wat hier en daar in kleine beschrijvingen voorhanden is. Ook begrijpen we het leven van Thomas Mann beter, die onafscheidelijk was van zijn broer, terwijl er werelden van verschil waren in hun opvattingen over schrijverschap. Het boek is in oktober 2014 verschenen in een tweede, herziene druk.

Omslagontwerp tweede druk: Mark Heuveling

In Nederland waren Erika en Klaus Mann - de beroemde dochter en zoon van Thomas Mann - zeker geen onbekenden: Klaus leefde en werkte lange tijd in Amsterdam, toen hij niet meer in Duitsland kon wonen en publiceren. Erika trad overal in Nederland op met haar politieke satirische cabaret 'Die Pfeffermühle'. Het idee voor 'Leven langs de Bühne' ontstond na voltooiing van de biografie over Heinrich Mann. De titel slaat op de moeilijke carrière van Erika en Klaus, die weliswaar beroemd werden, maar dit én altijd in de schaduw van hun vader, én in een politiek beladen periode, waardoor ze geremd werden. Begin 2013 is het boek over Erika en Klaus verschenen. De monografie kan onafhankelijk van de biografieën over Thomas en Heinrich Mann gelezen worden.

Een volledig nieuwe bewerking van 'Der Untertan' verscheen 100 jaar na de voltooiing in 1914 van dit boek door Heinrich Mann. De roman speelt zich af in Duitsland in de jaren '90 van de negentiende eeuw, tijdens de ijzeren regering van keizer Wilhelm II. Heinrich Mann zette in 'De Onderdaan' een personage neer, Diederich Hessling, die zich conformeert met machthebbers om er voordeel uit te behalen. In het fictieve provinciestadje Netzig, waar Hessling directeur is van een papierfabriek, werkt hij zich op in het gemeentebestuur. Nationale belangen worden hier uitgevochten op provinciaal niveau, waarbij Hessling zich ten doel stelt om alle voorstanders van een sociaaldemocratische regering te elimineren. Het boek is een satire op de absolute heerschappij van keizer Wilhelm II en tegelijkertijd gaat het verhaal over macht en machtsmechanismen, waardoor de roman de tijd heeft doorstaan.

Vanaf januari 1914 werd 'De Onderdaan' als feuilleton gepubliceerd in het tijdschrift 'Zeit im Bild'. Heinrich Mann voltooide het boek in de zomer van dat jaar, aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Met een vooruitziende blik voorspelde hij de ondergang van het keizerrijk Duitsland. Pas in 1918 kon de roman in een grote oplage verschijnen. Meteen werd het boek een bestseller.

'Ik ben waarlijk tegenover de kunst van Wagner volledig weerloos en kan beslist na de 'Parsifal' veertien dagen nergens meer aan toe komen', schreef Thomas Mann in 1902 aan zijn vriend Kurt Martens.

Zijn hele leven was Thomas Mann een bewonderaar van Wagner, (1813-1883). Hij liet zich dan ook in zijn werk door Wagner beïnvloeden, zoals in de novelle 'Tristan'. Voor een volledig begrip van de achtergrond van deze bewondering en de latere houding van Thomas Mann tegenover alles van Wagner, zullen we ons moeten buigen over de zwarte bladzijde van Bayreuth, de periode waarin Wagner werd ingelijfd bij Hitler - Duitsland. Want Thomas Mann omschreef zijn bewondering voor Wagner als "enthousiaste ambivalentie", omdat hij zijn ogen zeker niet sloot voor de duistere kanten van Wagner en zich expliciet afkeerde van wat men tijdens het Derde Rijk van Wagner maakte: een boegbeeld voor het nationaal-socialisme.

Overal in de wereld werd in 2013 het tweehonderdste geboortejaar van Wagner herdacht - de monografie 'Zoete omhelzing van het kwaad', over de invloed van Wagner op Thomas Mann, valt hierbinnen, maar is natuurlijk ook te lezen als een zelfstandige monografie over Thomas Mann en Wagner

(foto: Buddenbrookhaus/ontwerp omslag Mark Heuveling voor Aspekt)

Thomas Mann als pater familias, Golo Mann, Monika en Michael Mann

Thomas Mann maakte er in zijn dagboeken geen geheim van dat zijn eerstgeborene Erika en het nakomertje Elisabeth zijn oogappels waren. Hier tegenover was zijn relatie met Monika slecht en die met zijn drie zonen problematisch. Alle Mann-kinderen hadden een uitzonderlijke jeugd in een gezin waarin hun beroemde vader, de Nobelprijswinnaar Thomas Mann, in het middelpunt stond. Golo Mann, die een gelauwerde filosoof en historicus werd, Monika die ook ging schrijven en de musicus/literatuurwetenschapper Michael Mann hebben een lastige start gehad, omdat ze zich niet erkend voelden door hun vader. De plotselinge dood van Michael Mann in de nacht van 31 december op 1 januari 1977 door een overdosis slaappillen, voedde bovendien de mythe dat de dagboeken van zijn vader te confronterend voor hem waren.

Centraal in dit boek staat de vraag hoe de invulling van het vaderschap door Thomas Mann tegenover zijn zes kinderen, van invloed was op hun latere levensloop. Als de zogenoemde "minder geliefde kinderen" wordt een speciale studie gewijd aan Golo Mann, Monika en Michael Mann.

Het Paleis in de Arcisstrasse, Thomas Mann en de Pringsheims

(Omslag: Mark Heuveling voor Aspekt)

Op 11 februari 1905 trouwde Thomas Mann met de eenentwintigjarige beeldschone miljonairsdochter Katia Pringsheim. Het was een societyhuwelijk binnen de upper class van München, waar de aankomend schrijver Thomas Mann zich bijzonder goed in zou voelen. In ruil voor zijn nieuwe status was hij echter regelmatig genoodzaakt om een compromis te sluiten tussen zijn schrijversambities en zijn sociale leven, waar zijn schoonouders grote invloed op uitoefenden. Zo kwam het nog geen jaar na zijn huwelijk tot een grote aanvaring met zijn schoonvader, met als eis de volledige terugtrekking van zijn novelle Wälsungenblut. Er deden zelfs geruchten de ronde dat de revolver erbij op tafel was gekomen.

Een uniek boek binnen de Mann-studies doordat de invloed van de schoonouders van Thomas Mann op zijn schrijverschap - zijn rol en positie - nergens eerder zo uitvoerig aan de orde kwam. Het boek verschijnt in het voorjaar van 2017

Thomas Mann, Autorschaft gegen die Vergänglichkeit

Im Frühjahr 2009 begann das Schreiben der Biographie von Thomas Mann mit dem Titel Autorschaft gegen die Vergänglichkeit. Besonders war nämlich, dass es, für ein breites Publikum, keine verfügbaren Biographie war von Thomas Mann in Niederländisch, obwohl er eine Vielzahl von Verehrern in den Niederlanden hat. Das Material von und über Thomas Mann ist riesig. In der Regel handelt es sich dabei um Studien in Deutsch- und Fachstudien.

Die Biographie die im Herbst 2010 veröffentlicht wurde, könnte gelesen werden als eine gute Einführung in das Leben und Werk von Thomas Mann, (1875 Lübeck-1955 Zürich). Fortan können Fans in den Niederlanden von der Buddenbrooks, Der Zauberberg, Doktor Faustus und Tot in Venedig verfügen über einem zugänglichen Biographie des grossen Autor und Nobelpreisträger des 20. Jahrhunderts.

Die Stadt Lübeck der Buddenbrooks

Fast selbstverständlich trägt Interesse an dem Leben und Werk von Thomas Mann uns nach Lübeck, der Hansestadt im Norden von Deutschland, wo er aufgewachsen ist. Hier ist das Buddenbrookhaus, ein Museum und Forschungsstätte in der ehemaligen Patrizierwohnung der Grosseltern von Thomas Mann.

Die Stadt Lübeck der Buddenbrooks geht über eine Reise in der Geburtsstadt von Thomas Mann, auf der Grundlage dieser grossen Entwicklungsroman, die er basiert had auf seine eigene Familiengeschichte.

Heinrich Mann, Die gute im Menschen

Wird man in das Leben und Werk von Thomas Mann eingetaucht, dann wird Langsam, aber sicher, eine Studie über das Leben seines älteren Bruders und Schriftstellerkollegen Heinrich Mann unausweichlich. Wir bekommen sein Name regelmässig in der Korrespondenz, die Thomas Mann mit vielen hatte, und nicht zuletzt in seinen Tagebüchern. Es gab grosse Konflikte zwischen den beiden. Sie baten um diese aus der Sicht Heinrich Mann.

Die Biographie Die gute im Menschen ist geschrieben als Einführung in das Leben und Werk von Heinrich Mann. Wir verstehen so besser das Leben von Thomas Mann, der untrennbar mit seinem Bruder war, während es Welten Unterschied gab in ihren Vorstellungen von Autorschaft. Zweite Auflage in 2014!

Erika und Klaus Mann, Ein Leben entlang der Bühne

In den Niederlanden sind Erika und Klaus Mann sicherlich keine Unbekannten. Klaus lebte und arbeitete in Amsterdam für eine lange Zeit, wenn er nicht mehr in Deutschland leben konnte und seine Bücher verboten wurden. Erika kam überall in die Niederlande mit ihren politischen satirische Kabarett Die Pfeffermühle.

Die Idee für die Monographie Leben entlang der Bühne kam nach dem Abschluss der Biographie von Heinrich Mann. Der Titel bezieht sich auf die schwierige Karrière von Erika und Klaus. Denn sie waren in der Tat berühmt, aber dies immer im Schatten ihres Vaters, und in einer politisch brisanten Zeit, so dass sie gesperrt wurden.

Im Fruhjahr 2013 ist das Buch über Erika und Klaus Mann erschienen. Die Monographie kann unabhängig von den Biographien von Thomas und Heinrich Mann gelesen werden.

Der Untertan

Eine komplett neue Version von Der Untertan auf Niederländisch erscheint 100 Jahre nach der Fertigstellung im Jahr 1914 von dem Buch von Heinrich Mann. Der Roman ist eingestellt in den 90er Jahren des neunzehnten Jahrhunderts, während der Herrschaft von Kaiser Wilhelm II.

Diederich Hessling, die Hauptfigur in Der Untertan, ist in alles ein Konformist. Er geht zusammen mit den Machthabern aus Eigeninteresse. Das Buch ist eine Satire auf die absolute Herrschaft von Kaiser Wilhelm II. Der Geschichte geht dabei um Macht und Machtmechanismen, so dass der Roman es über die Zeit had ausgehalten.

Ab Januar 1914 erschien Der Untertan als Serien in der Zeitschrift Zeit im Bild. Heinrich Mann beendete das Buch im Sommer dieses Jahres, am Vorabend des Ersten Weltkriegs. Mit Weitblick prophezeite er den Untergang des Reiches unter Wilhelm II. Nur im Jahr 1918 wurde der Roman veröffentlicht und sofort war das Buch ein Beststeller.

Süse Umarmung des Bösen: Thomas Mann und Wagner

"Ich bin gerade der Kunst Richard Wagners gegenüber völlig wehrlos und könnte sicher vierzehn Tage nach dem Parsifal keinen strich tun", schrieb Thomas Mann 1902 an seinen Freund Kurt Martens

Sein ganzes Leben war Thomas Mann ein Bewunderer von Richard Wagner, (1813-1883). Er liess seine Arbeit beeinflussen von Wagner, wie in der Novelle 'Tristan'. Für ein umfassendes Verständnis der Hintergründe dieser Bewunderung und die anschliessende Einstellung der Thomas Mann um alles von Wagner, müssen wir die schwarze Seite von Bayreuth betrachten. Thomas Mann beschrieb seine Bewunderung für Wagner als "begeisterte Ambivalenz", weil er sicherlich nicht die Augen geschlossen hat, um die dunkle Seite der Wagner. Er wandte sich ab von dem, was während des Dritten Reiches Wagner war: ein Aushängeschild für den Nationalsozialismus.

Überall in der Welt wurde im Jahr 2013 die Zweihundertjahrfeier der Geburt von Wagner erinnert. Die Monographie Süse umarmung des Bösen war Teil davon, aber kann natürlich als eigenständige Monographie über Thomas Mann und Wagner gelesen werden.

Thomas Mann als Familienvater,

Golo Mann, Monika und Michael Mann

In seinen Tagebücher machte Thomas Mann kein Geheimnis daraus: Erika und Elisabeth waren seine Augäpfel. Im Gegensatz dazu war seine Beziehung mit Monika schlecht und mit seinen Söhnen problematisch. Die Jugend alle Mann-kinder war aussergewönlich, in einer Familie wo ihrem berühmten Vater, der Nobelpreisträger Thomas Mann, das Zentrum war. Golo Mann, Monika und Michael hatten überdies einen schwierigen Start, weil sie sich nicht anerkennt fühlten. Mit dem plötzliche Tod von Michael Mann auf den 1. Januar 1977 von einer Überdosis Schlaftabletten, entstand der Mythos, dass die Tagebücher seines Vaters ihn schockiert hatten.

Fokus dieses Buches ist die Frage, wie die Art und Weise der Vaterschaft von Thomas Mann vor seiner sechs Kindern, ihr späteres Leben hat beeinflusst. Golo Mann, Monika und Michael Mann werden oft die "weniger geliebten Kinder" genannt. Daher ist ihnen eine spezielle Studie gewidmet.

Der Palast in der Arcisstrasse, Thomas Mann und die Pringsheims

In Der Wendepunkt schrieb Klaus Mann über seinen Grösseltern: 'Sie waren charmante Leute, unsere Gosseltern, solange man ihre Kostbarkeiten in Ruhe liess und sich überhaupt hübsch artig bei Ihnen aufführte; Offi war anmutig und majestätisch, Ofey steckte voll biazarrer Einfälle und kleiner Spässe, von denen viele "nichts für Kinder" waren. Wir verstanden sie ohnedies nicht, lauschten aber gerne seiner knarrenden Stimme. Seine Stimme krächzte wie keine zweite; sein bedeutend gewölbter Schädel war von exemplarischer Kahlheit. Er war der glatzköpfige kleine Mann mit den flinken Augen und dem reizbaren Temperament. Er war der Grossvater.'

Weniger als ein Jarh nach der Hochzeit in Februar 1905 fand ein hoch aufsteigender Konflikt statt zwischen Thomas Mann uns seinem Schwiegervater über die Geschichte in Wälsungenblut. Wie weitrechend war der Einfluss der Schwiegereltern von Thomas Mann über sein Leben und Werk? Die Tragödie rundum Erik Pringsheim und seinen plötzlichen Tod in Argentinien überschattete die ersten Jahre der Ehe von Thomas Mann und Katia.

Das Schicksal der Kunstsammlung von Prof. Alfred Pringsheim nach Januar '33 erhält besondere Aufmerksamkeit. Spuren sind auch in den Niederlanden zu finden. Büch erscheint: März 2017.

->->->terug naar homepage/zurück zur Startseite

->->->naar publicaties/Veröffentlichungen